Varoluşçu Eğitim Programı / Null Program - Yazar: Meryem Hamsi İmrol

Okul ortamında öğrencilerin öğrenmeleri yalnızca kağıt üzerinde hedeflenenlerle sınırlı değildir. Sınıf içerisinde, bahçede, kütüphanede, yemekhanede gibi çeşitli ortamlarda geçirdikleri yaşantılar sonucu çeşitli bilgi, beceri ve tutum geliştirmektedirler. Bu süreçte gerçekleşen söz konusu öğrenmeleri yazılı ve örtük program kapsamında açıklamak mümkündür. Öte yandan Eisner’ın literatüre kazandırdığı bir program daha vardır ki yazılı ve örtük program kadar önemlidir: ihmal edilen program.

Öğretim sürecinin doğasından kaynaklı olarak belli sınırları olduğunu biliyoruz: belirli bir yerde, belirli bir zaman diliminde, belirli konular ele alınmakta, belli kazanımlar gerçekleştirilmektedir. Tüm bu sınırlar nedeniyle seçim yapmak ve bazı “şeyleri” dışarıda bırakmak kaçınılmaz gibi görünmektedir. Sonuç olarak, öğretim programlarında bazı entelektüel süreçler, bazı konu alanı/disiplinler ve bazı duyuşsal özelliklere yer verilmektedir. Ancak dışarıda bırakılanların önemsiz olduğu söylenebilir mi acaba? Ne, neden dahil edilmemiştir? Bunun öğrencilere etkisi nedir? Bu sorular bize ihmal edilen programı sorgulatmaktadır.

İhmal edilen programın yalnızca yazılı programa dahil edilmeyenler olarak değil, örtük program bağlamında da tartışılması önemli diye düşünüyorum. Planlı olmasa da benimsenen eğitim felsefesi, dünya görüşü, ideolojilerin etkisiyle öğretim sürecinde öğrencilere “belirli” bilgi, beceri, alışkanlık, tutum, değer gibi özellikler öğretilmektedir. Dolaylı da olsa sunulan bir çerçeve söz konusudur. Ancak daha önce de belirttiğim gibi bir çerçeve olmasını kaçınılmaz görmekle beraber bu eylemin değersiz olmadığını, gerekçesinin ve neden olduğu sonuçların önemli olduğunu düşünüyorum. Öğretim programlarında olması gerekenleri tam olarak belirleyemediğimiz gibi olmaması gereken ya da dışarıda bırakılanları da tam olarak söyleyemiyoruz. Bu noktada, seçim yaparken dikkate alınan kriterlerin olması ve sonuçta öğrencilerin zarar görmemesinin garanti edilmesi daha anlamlı olabilir. Hatta bu yaklaşım, program yapma işinin daha çok özen gösterilerek gerçekleştirilmesine katkı sağlayabilir.